Tatarlı Höyük kazısı ve model proje!

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Önceki gün bizim gazete de dahil, bir çok gazetede Tatarlı Höyük Kazısının 251 kazı arasından 32 kazı ile birlikte “Model Proje” seçildiği haberi yayımlandı.2025 yılında gerçekleştirilen Geleceğe Miras Projesi kapsamında, yürütülen kazı çalışmaları; saha verimlilik endeksi, bilimsel çalışmalar verimlilik endeksi ve istihdam verimlilik endeksi ölçütleri dikkate alınarak değerlendirilmiş ve “Klarşılaştırmalı verimlilik endeklsler” doğrultusunda yapılan puanlamada, Tatarlı Höyük Kazısı dört kategori arasında en üst düzey olan “birinci model proje” olmuş!.

Habere göre, Tatarlı Höyük Kazısında arazi, depo ve yayın çalışmaları birlikte yürütülmüş.

Doğrusunu isterseniz, Geleceğ Miras Projesinde “model proje”leri belirleyen kişileri de, ölçütlerini de çok merak ediyorum.

Tatarlı Höyük kazısı, Adana’da yürütülen ve kazı başkanının 20 yılı aşkın süredir sürdürdüğü kazılarda iddia ettiği “Tatarlı höyük Labwazantiya’dır” savının doğrulayacak bir tane bile arkelojik kanıta ulaşamadığı, her yıl kazı raporlarında “Tatarlı Höyüğünün Lawazantiya olduğunu” düşündüğünü ifade edettiği ve söz konusu raporları akademik gerçeklikten uzak bir kazı olarak karşımızda duruyor.

Kültür Bakanlığı’nın, “Lawazantiya olduğunu düşünüyoruz” ifadesinin bilimsel bulmasını ve kazı ekibine “hop bir dakika. Nerede arkeolojik buluntularınız” diye sormaması ve kazı ekibini değiştirmemesinin de gerekçesinin merak ediyorum.

Evet, Tatarlı Höyük Kazısına “Model Proje” olarak kabulu, 20 yılı aşkın süredir kazının varsayımını sadece düşüncede kalması nedeniyle “bilimsel çalışmadan uzak kazı olarak model proje gösterilebilir.

Tatarlı Höyük Kazısına “Birinci model Proje” statüsü verenlere, biraz kazının tarini anımsatalım:

20 yılı aşkın süredir Tatarlı Höyük’te kazı yapan Doç.Dr. Serdar Girginer’in savunduğu gibi Lawazantiya Tatarlı Höyük olsaydı, höyükte yüzlerce çöp çukuru bulan Girginer’in höyüğün Lawazantiya olduğunu kanıtlayan saray ve tapınakları, tapınakta yer alan tanrı ve tanrıça heykellerini, dinsel içerikli bayramlar ve ritüelleri ile ilgili yazıların yer aldığı tablet ve kabartmaları ve de kraliçe olduktan sonra bile Kizzuwatna ve Lawazantiya’ya ayrı bir önem veren Kraliçe Puduhepa’nın mührünü çoktan bulmuş olması gerekirdi. Ancak bunlar yerine, çok sayıda Hellenistik dönem kalıntıları ile onların yanında devede kulak kalacak sayıda Orta ve Geç Tunç Çağı yapıtları bulabildi. Halbuki, Ahmet Ünal’ın kesinlikle Lawazantiya olamaz dediği Sirkeli de bile Tatarlı’dan çok Hitit yapıtları gün yüzüne çıkarılmıştır.
Bliyoruz ki, Puduhepa, bir zamanlar rahibe olarak görev yaptığı Lawazantiya ve Kizzuwatna’da Hurri dini ve kültürüyle ilgili ne kadar tablet varsa, hepsini başkâtip Walwaziti aracılığıyla kopya ettirmiş ve Hattuşa’da özel bir “Kizzuwatna Arşivi/Kütüphanesi” kurmuştur. Bu gerçeği Girginer’in de bildiğini, Prof. Dr. Ahmet Ünal ile birlikte yazdıkları ve 2007 yılında yayımladıkları “Kilikya-Çukurova, İlk Çağlardan Osmanlılar Dönemine Kadar Kilikya’da Tarihi Coğrafya, Tarih ve Arkeoloji. Kizzuvatnalı Kraliçe Puduhepa ve Yerleşme Alanları Rehberi Ekleriyle Birlikte” adlı kitabın 332’inci sayfasından anlıyoruz. Girginer’e kendi kitabıyla birlikte KBo 15.52 Ay. IV 39-45 numaralı Hitit belgesini de anımsatalım.

Puduhepa’nın Lawazantiya’daki dinsel belgeleri kopyalattığı bilinsin ama 14 yıldır ne Puduhepa’nın kopyalattığı tabletlere ulaşılabilsin, ne de Puduhepa’nın Lawazantiya’nın aşk tantıçası İştar’a hizmetkârlık yaptığı tapınak bulunabilsin!
Girginer’in Puduhepa’nın Adanalı olduğunu kanıtlayacak belgelere ulaşamaması, Prof. Dr. Ünal’ın haklı olduğunu, Girginer’in hiçbir bilgiye dayanmaksızın Tatarlı Höyüğünü Lawazantiya kentiyle eşitlemeye çalıştığını kanıtlıyor. Tatarlı höyüğündeki kazılar bilimsel olmaktan uzaklaşmış, bir egoyu tatmine yönelmiştir. Eğer öyle olmasaydı, Girginer, kazı sonuç raporlarına “Lawazantiya’nın Tatarlı Höyükte olduğu görüşümüz devam ediyor” demek yerine kanıtları ortaya koyar, sadece görüşümüz böyle diyerek, “çok sayıda hititolog ve arkeolog yanıldı. Burası Lawazantiya. İşte de kanıtları” derdi. Ama diyemiyor.. Girginer’in Müzeler Genel Müdürlüğü’nün düzenlediği kazı sonuç toplantılarında sunduğu raporlarda bulgular yerine kişisel görüşünü dile getirmesi, Tatarlı Höyük Kazısında bir arpa boyu yol alınmadığını net biçimde gösteriyor.

Dünyaca ünlü Hititolog Prof.Dr. Ahmet Ünal’ın Çukurova’da Lawazanta arayanlara yanıtı da var:

“Tüm bunlar göz önünde tutulduğunda, bölgede Lawazantiya’ya aday olarak gösterilen o sıradan ve çok küçük boyutlu yerleşimlerin, Lawazantiya’dan beklenen anıtsal yapılardan hiçbirisine sahip olmadığı görülür. Demek ki Sirkeli, Castabala, Anavarza, Tatarlı ve Adana Ovasındaki düzlüklerde aramak beyhudedir. Zaten bunların pek çoğunda çağdaş yerleşim izleri yoktur.”

“’Size Lawazantiya nerede olabilir?’ diye sorsam, hangi cesaret ve vicdanla ‘Çukurova’da veya Adana’dadır’ diyebilirsiniz diyen Ünal’ın bu açıklamaları aslında, belgeler yerine görüşlerini dile getirerek Tatarlı Höyüğünü Lawazantiya’ya eşitleme ihtirasına kapılanlara verilen akademik bir yanıt.

Çukurova Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Rukiye Akdoğan da, 8-14 Eylül 2014 tarihleri arasında Çorum’da gerçekleştirilen IX. Uluslararası Hititoloji Kongresi’nde sunduğu “Uru La(hu)wazantiya ‘La(hu)wazantiya Şehri” başlıklı bildirisinde, Hititler Devri Anadolusu’nun önemli kentlerinden Lawazantiya’nın Asur Ticaret Kolonileri döneminden itibaren Geç Hitit’e kadar yerleşim gördüğünü belirterek, Eski Asur Çağına ait belgelerde Luhuzattiya (Lawazantiya) ile Hurama kentlerinin aynı metinde 10 kez birlikte yer almalarına dikkati çekerek, bu durumun Lawazantiya ve Hurama kentleri arasında çok yakın ilişki olduğunu gösterdiğine vurgu yaparak, bir anlamda Lawazatinya’nın lokalizasyonuna da işaret etmektedir. Akdoğan, eski Asur dönemi belgelerine göre Lawazantiya’nın Hurama’nın yanısıra Hahhum, Hattum, Şalahşuwa, Şamuha, Tegerama ve Timelkiya kentleri ile ilgili yerleşim kategorisinde yer alması gerektiğini ifade ederek, Timelkiya, Hurama ve Şalahşuwa kentlerinin Fırat’ı Kaneş’e bağlayan ana güzergâh olmalarına dikkati çekmektedir. Akdoğan ve Barjamovic’e göre, bu durum, Lawazantiya’nın ana güzergâh üzerindeki genel doğrultusu hakkında fikir vermektedir. Hitit kraliçesinin bir grup Asurlu tüccarın kaçakçılık yaparken yakalanması üzerine kaçakçıları desteklememeleri için temasa geçtiği Luhuzattiya, Hurama ve Şalahşuwa kentlerinin Timelkiya ve Kaneş arasındaki bir yerde bulunduğunu da ortaya koymaktadır.

Eski Asur Çağına ait kaynakların Luhuzattiya’nın Orta Anadolu’daki bir güzergâh üzerinde, Kaneş’in doğusunda bir yerde aranması gerektiğine işaret ettiğine; söz konusu lokalizasyon önerisini Kilikya’da bir başka konumla uyuşturmanın güç olduğunu belirten Prof. Dr. Akdoğan, bu durumun daha geç dönemde ve başka bir yerde eş sesli bir yerleşim olduğu olasılığını da akla getirdiğini ifade etmektedir.

Prof. Dr. Rukiye Akdoğan, Lawazantiya’nın lokalizasyonu konusunda Prof. Dr. Ahmet Ünal ve G. Barjamovic ile benzer düşünmektedir.

Hititler konusında yıllardır çalışan bilim insanlarının Lawazantiya kentinin Girginer’in iddia ettiği ve her fırsatta kazı raporları sonuç bölümlerine sıkıştırdığı “Lawazantiya kentinini burada olduğu görüşümüz devam ediyor” şeklindeki görüşünü çöpe atan çalışmalarına göre Lawazantiya kenti Girginer’in iddia ettiği gibi ne Tatarlı da, ne Sirkeli de, ne de Adana ovasındaki başka bir höyüktedir..

Bütün bu bilimsel gerçekler, Tatarlı Höyüğünün Lawazantiya olduğununa ilişkin bir kanıtının bulunamamadığı bir kazı olarak model proje olamayacağını kanıtlamaktadır.